Factsheet Palliatieve zorg voor mensen met kanker

Mensen krijgen minder vaak potentieel vermijdbare zorg wanneer zij ook palliatieve zorg krijgen

  • Integrale zorg

Het laatste levensjaar is een kwetsbare periode waarin het ontvangen van de juiste zorg misschien wel extra belangrijk is. Landelijke cijfers over palliatieve zorg en zorg in de laatste levensfase zijn er heel weinig. Om meer inzicht te krijgen in het effect van palliatieve zorg, hebben Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en Vektis samen gekeken naar het effect dat palliatieve zorg heeft bij patiënten met kanker in het laatste levensjaar. Uit dit onderzoek blijkt dat het inzetten van palliatieve zorg leidt tot minder behandelingen en opnames in de laatste levensfase die (wellicht) niet gewenst zijn. In deze factsheet zetten we een aantal uitkomsten op een rij.

43 duizend mensen ten tijden van hun overlijden behandeld tegen kanker

In Nederland overlijden jaarlijks 149 duizend mensen. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen overlijden is 74 jaar, bij mannen is dat 72.

43 duizend mensen werden ten tijden van hun overlijden behandeld tegen kanker. In de declaratiedata kunnen wij niet zien wat de uiteindelijke doodsoorzaak is. Wel zien we aan welke aandoening(en) iemand leed toen de laatste adem werd uitgeblazen.

Longkanker bovenaan top 6 meest voorkomende kankersoorten bij overlijden

Bij de 43 duizend mensen die ten tijden van hun overlijden behandeld werden tegen kanker, zien wij dat zij met name onder behandeling waren tegen longkanker (23%), darmkanker en/of tumoren aan de urinewegen (beiden 14%).

In de staafdiagram zie je de top 6.

Let op: kanker aan de borstkas is iets anders dan borstkanker.

 

Wat is palliatieve zorg?

De zorg voor mensen in de laatste levensfase kan bestaan uit palliatieve zorg, gericht op het verbeteren van de kwaliteit van het leven van patiënten en hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende aandoening of kwetsbaarheid. Het doel van palliatieve zorg is om een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven te realiseren. Voorbeelden van palliatieve zorg zijn gesprekken met de huisarts, 24-uurs zorg door de wijkverpleging of eerstelijnsverblijf.

In de animatie hiernaast legt IKNL helder uit wat palliatieve zorg is.

39% van de mensen met kanker kreeg voor het overlijden palliatieve zorg

Gemiddeld kreeg 39% van de mensen, die voor overlijden behandeld werden tegen kanker, palliatieve zorg. In Opsterland (47%), Winsum en Ameland (43%) was dit percentage het hoogst, terwijl in Rozendaal, Vlieland en Schiermonnikoog niemand palliatieve zorg in het jaar voor het overlijden kreeg. 

Klik met je muis in de kaart en bekijk hoe vaak er palliatieve zorg gegeven wordt in jouw woonplaats.

Veel mensen krijgen potentieel vermijdbare zorg

De zorg voor mensen in de laatste levensfase kan ook bestaan uit potentieel vermijdbare agressieve zorg, ook wel ‘potential agressive end of life care’ genoemd. Hiermee bedoelen we overmatige of onnodig belastende behandelingen die bij een terminale patiënt mogelijk niet meer gewenst zijn. Denk hierbij aan een opname op de Intensive Care (IC) of spoedeisende hulp (SEH), terwijl de patiënt al in de laatste levensfase is.

Het blijkt dat veel mensen potentieel vermijdbare zorg krijgen in het jaar voor hun overlijden. Wij hebben hiervoor ondermeer gekeken naar het aantal keren dat mensen naar SEH moesten, opgenomen werden in het ziekenhuis of op de IC, of chemotherapie ontvingen vlak voor hun overlijden. Ook keken we naar sterfte in het ziekenhuis.

In de figuur hiernaast zie het percentage mensen met kanker dat een bepaalde vorm van potentieel vermijdbare agressieve zorg kreeg in het jaar voor hun overlijden.

Palliaiteve zorg leidt tot minder potentieel vermijdbare zorg

Mensen met kanker die in hun laatste levensjaar palliatieve zorg ontvingen, kregen minder te maken met behandelingen en opnames in de laatste levensfase die wellicht niet meer gewenst zijn dan mensen die de palliatieve zorg niet ontvingen. Daarnaast spelen ook factoren zoals leeftijd, kankersoort en het stadium van de ziekte een rol bij de beslissing om potentieel vermijdbare zorg te geven.

Daarmee wordt aangetoond dat potentieel vermijdbare zorg verminderd kan worden door essentiële elementen van palliatieve zorg toe te passen. Denk bijvoorbeeld aan proactieve zorgplanning en markering.

In de figuur hiernaast zie je dat wanneer iemand geen palliatieve zorg krijgt, er veel vaker potentieel vermijdbare zorg wordt gegeven (46%). Bij mensen die geen palliatieve zorg krijgen, is dat percentage beduidend lager: 16%.

Datalab samen met IKNL

Het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) heeft samen met Vektis onderzocht wat de invloed van palliatieve zorg in de laatste levensfase is. Hiervoor hebben we 3 weken intensief samengewerkt. IKNL werkt momenteel aan een wetenschappelijke publicatie over de bevindingen uit dit onderzoek. Zodra dit artikel beschikbaar is delen wij het hier.

Lees ook de ervaringen van Heidi (onderzoeker IKNL) met ons datalab.

Datalab samen met IKNL

Definities

  • De definitie van potentieel vermijdbare zorg bestaat uit de volgende items: in de laatste maand voor overlijden 2 of meer ziekenhuisopnames, langer dan 14 dagen opgenomen in het ziekenhuis, 2 of meer opnames in de spoedeisende hulp, opname op de intensive care, chemotherapie of overlijden in het ziekenhuis
  • De definitie van potentieel vermijdbare zorg is afgeleid uit ........................