"Databeschikbaarheid vraagt meer dan techniek"

De ambitie is helder, zegt directeur Herman Bennema: “Wij willen data beschikbaar maken en wel zo dat  privacy van individuen nooit in het geding komt. Werken met zorgdata vraagt om zorgvuldigheid. Databeschikbaarheid is niet alleen een kwestie van techniek of infrastructuur maar ook van duidelijke wettelijke kaders."

Herman Bennema: “Wij beheren en verwerken alle gedeclareerde zorg binnen de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz). Wij zien onszelf als trusted information provider.” 

“Gegevens van zorg, die zijn gedeclareerd binnen de Zvw en de Wlz, geven een breed beeld van wat er in de zorg gebeurt. Vektis werkt met geaggregeerde gegevens, die niet tot individuen te herleiden zijn. Daarmee kun je het zorggebruik van groepen mensen heel goed volgen. Bijvoorbeeld het gebruik van incontinentiemateriaal door mannen die een prostaatoperatie hebben ondergaan of het medicijngebruik voor en na de operatie door alle mensen die aan een hernia zijn geopereerd. 

Vektis levert zorgbrede en complete inzichten van zorggebruik. Een partij als Dutch Hospital Data (DHD) levert diepergaande gegevens. Wij kunnen dat soort registraties verrijken. Zo kunnen wij de registraties van DHD over medisch-specialistische zorg aanvullen, door inzichtelijk te maken wat het zorggebruik van een groep patiënten is voor ziekenhuisopname of juist na ontslag uit het ziekenhuis.”

“Wij leveren al jaren een open dataset: informatie die niet herleidbaar is tot individuen. Daarop controleren wij voortdurend. Het open zijn betekent dat de data voor iedereen toegankelijk is. Daarnaast leveren wij informatie op persoonsniveau aan het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Sinds 2025 is deze microdata gratis toegankelijk onder de strenge toegangsvoorwaarden van het CBS.

Partijen die geen gebruik mogen maken van de CBS-omgeving of die weer andere informatie zoeken, doen ons maatwerkverzoeken. Zo leveren wij data aan onder meer toezichthouders, ministeries en wetenschappelijke instellingen. Als voorbeeld noem ik de informatie over toegankelijkheid van huisartsen. Die leverden wij aan de Landelijke Huisartsen Vereniging, Zorgverzekeraars Nederland en InEen in het kader van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA).”

Datagedreven zorg sluit aan bij de Nationale visie en Strategie (NVS) op het gezondheidsinformatiestelsel. Deze Nationale visie en strategie op het gezondheidsinformatiestelsel richt zich op betere zorg, innovatie en beleidsondersteuning. Deze NVS vertaalt ook Europese regels naar een samenhangend nationaal  informatiestelsel. Zo is, Health Data Access Body (HDAB), een nationale uitwerking van een Europese verplichting. Vanaf maart 2029 krijgt de HDAB de taak om data-aanvragen van bijvoorbeeld onderzoekers en beleidsmakers te toetsen en te keuren.

De verordening voor de European Health Data Space (EHDS) is in 2025 officieel in werking getreden. De EHDS bepaalt Europese spelregels voor veilige, gestandaardiseerde gegevensuitwisseling. De implementatie ervan verloopt stapsgewijs met een gefaseerde invoering tot 2031. 

“De EHDS en de NVS vormen een belangrijke basis onder onze meerjarenvisie. In EHDS-termen zijn wij datahouder en die rol past volgens mij niet bij de rol van HDAB. De HDAB geeft aan dat een partij data mag ontvangen, Vektis stelt datasets beschikbaar. Verder vergemakkelijken wij de aanvraag en zorgen wij ervoor dat data vindbaar is.

Omdat wij ons hele bestaan al werken met gestandaardiseerde data, is de EHDS-planning voor ons haalbaar. Wij zullen de data die wij in beheer hebben volgens de EHDS-verplichtingen beschikbaar stellen aan partijen die gerechtigd zijn om data te ontvangen. Een voordeel van het centraal beschikbaar stellen van de gezamenlijke declaratiedata van alle zorgverzekeraars is dat de partij die data aanvraagt, één loket bezoekt in plaats van alle afzonderlijke zorgverzekeraars. Ander voordeel is dat wij dat ene loket eenduidig inrichten. Zo hoeven de zorgverzekeraars dat niet ieder apart te doen.

Wij zorgen ervoor dat data FAIR zijn: findable, accessible, interoperable, reusable. Dat scheelt werk voor de zorgverzekeraars; wij doen dat voor hen. Dat is wat ik bedoel met: Vektis als vertrouwde data-intermediair. Verder biedt EHDS ons op termijn nieuwe mogelijkheden. Wij kunnen namelijk ook vragende partij zijn als ons wordt gevraagd om een onderzoek te doen. Dan kunnen wij bronnen benaderen om data beschikbaar te stellen.

Omdat wij werken met bijzondere persoonsgegevens moet er een expliciete wettelijke grondslag zijn op basis waarvan je data beschikbaar stelt. Dat is een uitdaging. Declaratiedata kunnen goed dienstdoen bij onderzoek naar bijvoorbeeld kwaliteit of bij fraudebestrijding, maar de wettelijke grondslagen om dit te mogen doen, zijn onvoldoende duidelijk of ontbreken. 

Een voorbeeld. Voor een analyse van het complete zorggebruik van een groep patiënten willen wij Zvw-data combineren met Wlz data. Voor deze combinatie ontbreekt vooralsnog een precieze wettelijke basis. Dit vraagstuk speelt binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord.

Databeschikbaarheid staat en valt met wettelijke grondslagen om data te mogen gebruiken. Dit moet het ministerie van VWS regelen en wij bieden daar maximale ondersteuning aan. Dus daar werken wij aan: in overleg met zorgverzekeraars en samen met VWS.

Wij leveren niet alleen data maar bieden ook een groot aantal informatieproducten. Ik vind het leuk om er hier een paar te noemen, zoals het Dashboard Zorgaanbod, de Gemeentezorgspiegel, de Praktijkspiegel Huisartsenzorg en de Zorgthermometer. 

Het Dashboard Zorgaanbod geeft inzicht in het zorgaanbod op regionaal en landelijk niveau. Zo kun je bijvoorbeeld het actuele aanbod van fysiotherapeuten in Amsterdam bekijken. De Gemeentezorgspiegel geeft inzicht in het zorggebruik en de zorgkosten op verschillende niveaus: landelijk, regionaal, gemeente, wijk en buurt. 

Specifiek voor huisartsen en zorgverzekeraars leveren wij de Praktijkspiegel Huisartsenzorg. Die is beschikbaar voor een individuele huisarts en voor samenwerkingsverbanden van huisartsen. Met de Praktijkspiegel kan een huisarts zijn of haar praktijk spiegelen aan praktijken uit dezelfde regio. En natuurlijk analyseren wij jaarlijks het overstapseizoen. Hoe dat er afgelopen jaar uitzag kun je lezen in deze Zorgthermometer.”